Knut Kristiansen

Då Knut Kristiansen brått gjekk bort tidleg i juli, var det ein fargerik, vidtfemnande og inspirerande personlegdom som forlét oss. Han var målgranskar og kulturforskar. Han var ein stor kunnskapsformidlar og ein glitrande forteljar. Han var blant dei svært få eg tillèt meg å kalle danna – men han ville ha fnyst om han høyrde meg seie det.

Nekrolog

Knut Kristiansen blei fødd 16. mai 1928 og voks opp på Raufoss. Han studerte fyrst latin og gresk og blei ein omtykt lærar til dei førebuande prøvene i latin på 50- og 60-talet. Knut kunne setje latinen inn i ein komparativ indoeuropeisk samanheng, og mang ein framtidig språkforskar fekk her sin fyrste faglege inspirasjon. Via den komparative indoeuropeiske språkforskinga møtte han dei indiske språka, som snart blei hovudstudiet. Det byrja med sanskrit og enda med moderne indiske språk. I 1971 blei han universitetslektor i nyindisk og underviste i hindi, urdu og ei lang rekkje andre språk frå Nepal i nord til Sri Lanka i sør.

Knut elska bøker. Han er den einaste eg har kjent som også hadde faglitteratur i kjøkkenskapet. Hjartebarnet hans var biblioteket ved Indoiransk institutt. Gjennom nesten fire tiår utvikla han det til å bli ei eineståande indologisk boksamling. Knut gjekk bort same sommaren som denne samlinga blei flytta til det nye Universitetsbiblioteket.

Som sin faglege far, professor Georg von Munthe af Morgenstierne (1892–1978), arbeidde Knut også med dei dardiske språka, blant anna khowar og kalasha, som blir tala i djupe, bortgøymde dalføre lengst nord i Pakistan. Dit gjorde han dei seinare år to forskingsreiser og kom heim att med spennande beretningar. På den siste turen skadde han den eine foten, og det enda med at han måtte amputere halve beinet nokre månader etter heimkomsten. Dette tok ikkje humøret og pågangsmotet frå han, og han planla nye ekspedisjonar.

Knut la òg ned eit omfattande arbeid med å ordne Morgenstiernes etterlatne forskingsmateriale frå Afghanistan og Nord-Pakistan. Dette arbeidet rakk han akkurat å fullføre. Morgenstierne såg på Knut som ein son, og så lenge den ærverdige professor emeritus levde, var han kvar veke gjest på kontoret til Knut. Den verste hålke kunne ikkje halde fleire-og-åtti-åringen borte; då kom han gåande med brodd.

Knut var ein god og forståingsfull lyttar. Alle vi som i mange år hadde kontor ved sida av han, opplevde korleis han gav av tida si – til lærarar og studentar, kontordamer og kunstnarar, mediefolk og omstreifarar. Han hadde ein uvanleg stor omgangskrins, og alle møtte ei open dør. Ein gong oppdaga eg at han alltid gjekk med ei fyrstikkeske og ei sigarettpakning i veska; ikkje for di han sjølv brukte slikt, men for å ha noko å gje uteliggjarar som bomma han for røyk.

Typisk nok møtte eg ikkje Knut fyrste gongen på universitetet, men nede i Oslo sentrum, framfor Rådhuset, ei vårnatt i 1968, der han sat på ein benk og las opp dikt for ein ven, dikt han sjølv hadde sett om frå vietnamesisk. Dette var midt under Vietnam-krigen. Som det samfunnsengasjerte og velorienterte menneske han var, sette Knut seg grundig inn i vietnamesisk historie, kultur og språk.

Knut var fri for prestisje og sjølvhevding, og mange vil hugse han for alt han gav. Han gav bort av tida si, forskingsideane sine og forskingsmaterialet sitt.

For honom var ingenting så alvorleg at det ikkje tolte litt skjemt. Fleire gonger kom han og viste meg velskrivne og humørfylte nekrologar over internasjonalt kjende språkforskarar. Sjangeren interesserte han, og eg ønskjer at eg kunne ha levd opp til hans høge krav på dette feltet. Knuts minneord over Morgenstierne er omtala i Kjartan Fløgstads roman Det 7. klima.

La meg nemne at andre gongen eg møtte Knut, var ei sommarnatt i 1968, og heller ikkje no var lokaliteten Blindern, men området under Bispelokket – den store trafikkmaskinen ved Grønlands torg.

I Knuts forsking møttest aust og vest. Ikkje berre hadde han i fleire år grønlandsk eskimoisk som fritidssyssel, han interesserte seg òg sterkt for det indiske i Noreg. Indiske språk blir ikkje berre snakka i Lahore og Bangalore, men også på Tøyen og Grønland – av innvandrarar, sigøynarar og taterar. I samarbeid med Lars Gjerde redda Knut eit uvurderleg språk- og kulturmateriale på romanés, sigøynarspråket. Instituttbiblioteket blei ei tsiganologisk gullgruve.

Knut vil bli hugsa for mykje. Norske språkforskarar vil minnast at han fann og beskreiv romani, taterspråket, då andre trudde det var daudt. Han leita seg fram til folk som enno snakka språket. Dei hadde ein skatt dei ikkje sjølve visste å verdsetje, eit særdrag dei hadde skjemst av. Få visste meir om romanifolket enn Knut.

Mange har noko å takke Knut for. Vi som fekk nyte godt av Knuts vidsyn, lærdom og humor, omsorg og omtanke, vi som hadde det privilegiet å vere venene hans, vil uttrykkje ein siste takk for alt han var for oss.

Rolf Theil Endresen er professor ved Institutt for lingvistiske fag, UiO.

Av Rolf Theil Endresen
Publisert 1. mars 1999 00:00
Legg til kommentar

Logg inn for å kommentere

Ikke UiO- eller Feide-bruker?
Opprett en WebID-bruker for å kommentere